Những loại đất nguyên liệu làm ấm Tử Sa

Chiếc ấm Tử Sa một trà cụ quen thuộc với những người uống trà. Ngày nay, ấm Tử Sa đã dần trở nên phổ biến với nhiều giá cả và phẩm cấp khác nhau tùy theo túi tiền của người mua. Tuy nhiên để chọn cho mình một chiếc ấm Tử Sa tốt mà vừa túi tiền cũng không phải là điều dễ dàng.

Có rất nhiều yếu tố ảnh hưởng đến giá thành của một chiếc ấm Tử Sa hay trà cụ bằng đất tử sa. Chúng ta có thể liệt kê ra đây một vài tiêu chí then chốt quyết định giá thành của một chiếc ấm Tử Sa đó là :

Nguyên liệu dùng làm ấm Tử Sa: Chúng ta thường nghe rằng đất tử sa là ngũ sắc thổ nghĩa là có năm màu khác nhau nhưng thực tế không hề đơn giản như vậy. Ngày nay do công nghệ nung, phối màu giữa các loại đất với nhau hoặc có nhiều loại khoáng tử sa mới nên trên thị trường ấm cũng rất đa dạng về màu sắc chất liệu. Điều này làm những người mới chơi ấm rất khó phân biệt loại đất, loại nào tốt hay loại nào thuộc danh mục nào.

145043267745

Chế tác của một chiếc ấm Tử Sa: Đây chính là phần rất phức tạp và cũng nhiều hứng thú trong việc chọn ấm và mua ấm. Vì có rất nhiều tiêu chí đánh giá đâu là một chiếc ấm được chế tác tốt như vòi, nắp, hoa văn… Hoặc đó  có thể là về độ tinh xảo và hình dáng kiểu dáng ấm. Tât nhiên đây cũng là phần liên quan đến gu thẩm mỹ của người chơi nên mỗi người sẽ chọn cho mình một dáng ấm yêu thích dựa trên những tiêu chí cụ thể của bản thân hay của loại trà mình đang dùng.

Tác giả làm ấm Tử Sa: Tác giả làm ấm hay lò làm ấm là một yếu tố quyết định khá lớn trong giá thành của một chiếc ấm. Tuy nhiên với nhiều người thì yếu tố này nên được xem xét sau cùng nếu bạn chỉ là một người mua ấm về dùng pha trà chứ không phải dân sưu tập ấm. Một chiếc ấm có công năng tốt, chế tác tốt, nguyên liệu tốt nhưng giá thành bị đội lên do người làm ấm hay chính là tiền thương hiệu thì bạn nên suy nghĩ kỹ trước khi mua nếu không phải là người sưu tầm ấm.

img_1057_1000x700

Các yếu tố khác quyết định giá thành một chiếc ấm Tử Sa: Có thể liệt kê ra như độ mới hay cũ của một chiếc ấm. Ấm Tử Sa cũ thường có nguyên liệu tốt hơn và nếu chiếc ấm Tử Sa cũ được chủ nhân trước chăm sóc kỹ càng lên màu tốt thì hiển nhiên giá sẽ cao hơn một chiếc ấm mới. Ngoài ra nhiều chiếc ấm được khắc thư pháp, tranh .. nên việc người khắc là ai có khi chiếm đến một nửa giá thành của một chiếc ấm.

Dưới đây là danh mục một số loại đất làm ấm Tử Sa đã được nghiên cứu từ nhiều nguồn tài liệu khác nhau.

1. Nguyên Khoáng Để Tào Thanh

Loại khoáng  này được khai thác ở dãy núi Hoàng Long Sơn thuộc Giang Tô Nghi Hưng Trung Quốc, nguyên khoáng này cơ bản có thể phân làm 3 loại gồm: Đầu Tào, Nhị Tào Thanh, Để Tào Thanh. Loại khoáng này được khai thác ở địa tầng sâu nhất, nên chất lượng tốt nhất. Hơn 100 năm qua loại khoáng  này luôn được các nghệ nhân làm gốm sứ ưa chuộng và đã có rất nhiều các sản phẩm gốm sứ kinh điển được làm ra từ loại khoáng này. Tên loại khoáng này, nó là phương ngôn đã được sử dụng từ rất lâu ở Nghi Hưng, vì sợ lẫn lộn nên họ đã lấy luôn tên “Để Tào Thanh”( Loại khoáng được khai thác ở địa tầng sâu nhất) làm tên gọi cho loại đất này. Loại khoáng này được khai thác đầu tiên ở mỏ số 4 ở Hoàng Long Sơn, về sau là ở mỏ số 5 và ở mỏ Đài Tây. Chính vì được khai thác ở địa tầng rất sâu nên nó rất tinh khiết và rất mịn, chất lượng cao. Trong những năm gần đây đã có rất nhiều nghệ nhân làm ấm Tử Sa dùng loại đất này.

  • Nung ở nhiệt độ khoảng 1180 độ C
  • Độ co ngót khoảng 12%
  • Nơi khai thác: Trong những năm gần đây thì nó được khai thác chủ yếu ở mỏ số 4 ở Hoàng Long Sơn, vì sự cố sụt đất mà mỏ này phải tạm dừng, quặng khoáng này ngày càng ít, chỉ còn lại những mảng phong hóa ở sâu cho nên nó rất quý, ấm Tử Sa Nghi Hưng nổi tiếng khắp thế giới, và không thể không nói đến loại khoáng này.
  • Đặc điểm của loại khoáng này: Trong các miếng quặng này có chứa màu xanh biếc của mắt chim,mắt mèo, pha chút tím và ánh xanh, mịn mà tinh khiết, rất hiếm. Khi nung lên nó chuyển thành màu đỏ gan lợn.
  • Đặc tính khi pha trà bằng loại ấm làm từ quặng khoáng này: Khi pha trà trong ấm bằng khoáng tử sa để tào thanh tạo cho chúng ta cảm giác du dương trầm bổng, dùng lâu ấm Tử Sa sẽ chuyển thành màu đậm hơn.

IMG_1467_resize

2. Nguyên Khoáng Tử Nê

Tử Nê là loại đất Tử Sa điển hình thường gặp nhất, nhưng loại tốt thì ít mà loai kém lại nhiều, nó có màu nâu tím, người chơi ấm thường gọi nó với cái tên “Hắc Tử Nê”, Đây là loại đất dễ kiếm nhất trên thị trường. Nó được thu từ tất cả các mỏ khai thác khoáng Tử Sa ở núi Hoàng Long Sơn-Giang Tô-Nghi Hưng, hàm lượng săt trong loại đất này rất cao nên nó sẽ tạo ra kết cấu các lỗ khí trên thân sản phẩm khi làm từ nguyên liệu này, nên không khí đối lưu qua các lỗ khí là rất tốt. Sử dụng lâu ngày, nó sẽ lộ ra những lỗ li ti và nó sẽ làm cho chiếc ấm có những thay đổi rất tốt, pha trà uống ngon hơn rất nhiều.

  • Nung ở nhiệt độ khoảng 1180 độ C
  • Độ co ngót khoảng 11%
  • Đặc tính của đất: Có tính ổn định cao, dễ tạo tác, độ bền cao, có thể làm được những loại tượng lớn, nó là loại nguyên liệu mà rất nhiều người thích dùng.
  • Độ khó: Dễ sinh ra quá trình oxy hóa sắt, nhiều cát và thậm chí là lẫn cả các loại hóa thạch khác.
  • Đặc điểm: Màu sắc ổn định, nhìn sang trọng, thành phẩm tương đối rẻ, càng dùng lâu màu sắc càng đẹp lôi cuốn lòng người.

Tuong Dung (5)

3. Nguyên Khoáng Thanh Thủy Nê

Nguyên khoáng Thanh Thủy Nê theo quan niệm của người xưa, ấm Tử Sa làm bằng chất liệu này sau khi dùng một thời gian rất dài thì hương vị lưu lại rất nồng nàn vì thế mà những người làm gốm sứ ngày xưa rất thích dùng loại đất này. Còn rất nhiều sản phẩm làm từ loại đất này còn lưu lại đến ngày nay. Cái tên Thanh Thủy Nê luôn được người làm và người dùng yêu thích. Loại đất này có đặc điểm là khô ẩm dễ tạo tác, tính ổn định cao, độ kết dính hợp lý. Thanh Thủy Nê là loại quặng tinh khiết, những người làm gốm sứ Nghi Hưng gọi nó là “Phổ Nê” vì nó là loại nguyên liệu dễ kiếm. Loại tốt thì hiếm và đắt, loại xấu thì nhiều mà lại rẻ. Những người chơi ấm thường gọi nó là “Hồng Tử Nê”

  • Nhiệt độ nung khoảng 1160 độ C
  • Độ co ngót khoảng 12%
  • Nơi khai thác: Núi Hoàng Long Sơn-Giang Tô-Nghi Hưng
  • Độ khó: Khi làm phải luyện lại đất, nếu không nó dễ chuyển thành màu đen, khi luyện phải lưu ý quá trình Oxy hóa sắt và phải loại bỏ đá vôi lẫn trong nó.
  • Đặc tính khi sử dụng: Ấm Tử Sa được làm bằng nguyên liệu nguyên khoáng Thanh Thủy Nê sử dụng lâu ngày sẽ chuyển sang màu đỏ hồng.

ấm Tử Sa 2

4.  Ngọc Sa Liệu

Nguyên khoáng Ngọc Sa là một trong những loại nguyên khoáng tử sa có tính thoát khí rất mạnh, đặc điểm biểu hiện chủ yếu của nó là sau khi rót nước lên thân ấm thì nó sẽ bốc hơi khô ngay lập tức, khi rót nước sôi vào trong ấm chúng ta sẽ nhìn thấy khí nóng bốc lên rất mạnh. Ấm Tử Sa làm từ nguyên khoáng Ngọc Sa nếu như sử dụng trong một khoảng thời gian dài sẽ dẫn đến bám cao trà, làm cho các lỗ thoát khí bị tắc, nên chúng ta phải nung lại nó trong lò có nhiệt độ cao và chiếc ấm lại trở lại như mới.

  • Nhiệt độ nung : 1180 độ C
  • Độ co rút : 11%
  • Nơi khai thác: Nghi Hưng-Trung Quốc

stock-photo-103821437

 5. Ngũ Sắc Thổ

Đất ngũ sắc dùng để làm tất cả các loại ấm Tử Sa, độ mịn của nó nằm trong khoảng giữa từ mục 8 đến mục 16 (Đây là thuật ngữ dùng phân loại độ mịn của đất Tử Sa, nghĩa là độ mịn của loại đất này nằm trong khoảng từ 1,18mm đến 1,40mm). Việc tinh luyện nguyên khoáng này đều phải làm thủ công vì nó cũng giống như Tử Ngọc Kim Sa là loại nguyên liệu rất thô, do quặng này chưa trải qua quá trình nung ở nhiệt độ cao nên chỉ có thể áp dụng các phương pháp tinh luyện thủ công mà thôi, nếu không thì nó rất dễ bị xxy hóa và dễ vỡ. Vì vậy để làm được những chiếc ấm Tử Sa ngũ sắc thì phải dùng những phương pháp đặc biệt trong quá trình chế tác.

  • Nhiệt độ nung: Khoảng 1160 độ C
  • Độ co ngót: Khoảng 12%
  • Nơi khai thác: Núi Hoàng Long Sơn-Giang Tô-Nghi Hưng
  • Đặc tính: Dễ vỡ, dễ bị oxy hóa

intertour

6. Tử Kim Sa

Tử Kim Sa thuộc loại quặng cộng sinh, nằm trong tầng giữa của Tử Nê. Đây là loại nguyên liệu thuộc loại quý hiếm, nó được hình thành từ quá trình luyện nguyên khoáng Tử Nê. Loại nguyên nguyên liệu này tương đối xốp nên khi làm ấm Tử Sa từ loại nguyên liệu này chiếc ấm Tử Sa sẽ có độ đối lưu không khí hai chiều rất tốt. Dùng lâu ngày chiếc ấm sẽ càng lộ ra những nét tinh tế làm lôi cuốn lòng người.

  • Đặc tính của loại đất này là có tính ổn định cao, dễ làm
  • Độ nung khoảng 1180 độ C
  • Độ co ngót khoảng 11%
  • Nơi khai thác: Núi Hoàng Long Sơn-Giang Tô-Nghi Hưng

uống trà với ấm Tử Sa

7. Tử Ngọc Kim Sa

Tử Ngọc Kim Sa thuộc mục 16 (tức độ mịn là 1,18mm), đây là nguyên khoáng Tử Sa được tinh chọn. Nó được nung trong lò ở nhiệt độ khoảng 800 độ C để loại bỏ những tạp chất, sau đó nguyên khoáng này lại được tiếp tục tinh luyện. Loại khoáng này tương đối thô nên việc chế tác là tương đối khó, những hạt khoáng thô bắt buộc phải làm cho mịn. Vì đây là loại khoáng thô do đó khi mở nắp ấm ra ở phần miệng nó sẽ có hình răng cưa cao thấp không đều, nên việc làm nhẵn phần nắp ấm cho khít hoàn toàn cũng khó khăn hơn nhiều.

  • Nhiệt độ nung: Khoảng 1180 độ C
  • Độ co ngót: Khoảng 11%
  • Nơi khai thác: Núi Hoàng Long Sơn-Giang Tô-Nghi Hưng-Trung Quốc
  • Đặc tính: Là loại quặng tương đối thô, khó chế tác
  • Độ khó: Trong quá trình nung, thường hay nứt vỡ nên thành phẩm thường rất ít, thông thường một chiếc ấm thường trải qua từ 3 đến 5 lần nung và thường có 2 lần nung ở nhiệt độ khác nhau.
  • Đặc điểm: Do đặc thù của loại khoáng này, nên mọi chiếc ấm làm từ nó đều có độ thoát khí rất tốt, có đặc tính là thấm nước nhưng không rò rỉ, so với những loại khoáng khác thì độ thoát khí của nó là rất tốt.

ấm Tử Sa 1

Đình Quí (theo trathuanviet.com)

Bài viết liên quan

images829868_IMG_7949

Gốm Đông Triều – Những nét đẹp văn hóa xứ than

a-chinese-porcelain-famille-rose-jar-w-cover-and-a-bowl-w-cover-1920th-c-1

Sơ lược về gốm sứ Trung Quốc

T032HK0574_7YFM6_G

Tìm hiểu về gốm sứ thời Ung Chính – nhà Thanh, Trung Quốc