Những điều chưa biết về nghệ thuật cắm hoa Ikebana của Nhật Bản

Ikebana là bộ môn nghệ thuật cắm hoa của Nhật Bản, cũng nổi tiếng không kém như hội họa, ẩm thực hay điêu khác. Không chỉ đơn thuần là cắm hoa cho đẹp mà ẩn sâu bên trong đó là một tầng ý nghĩa vô cùng sâu sắc mà không phải cũng có thể hiểu ngay được. Hãy cùng DIVA Gốm Sứ tìm hiểu them về bộ môn nghệ thuật đặc biệt này nhé.

Ikebana trong tiếng Nhật có nghĩa là “hoa sống”, là một môn nghệ thuật diễn tả những tình cảm khi tận hưởng thiên nhiên, tái tạo không gian cảnh vật với những cành cây, đóa hoa. Và cũng như những bộ môn nghệ thuật khác, Ikebana cũng có những quy tắc nhất định.

Các nhành hoa, cây lá, cỏ được sử dụng làm vẻ đẹp trung tâm của bình hoa, được kết hợp một cách hài hòa giữa màu sắc, kiểu dáng, ý nghĩa mà người cắm muốn chia sẻ, tất cả đều được sắp xếp, ẩn giấu khéo léo. Và ở Nhật Bản, các bình cắm hoa cũng là một phần quan trọng sử dụng như đồ trang trí giống như các tác phẩm nghệ thuật khác.

ikebana_a6070d83_506f_44f9_b531_7245c7210cd5

Lịch sử Ikebana

Ikebana, thường gọi là kado hoặc Hoa đạo, có xuất xứ từ nghi lễ dâng hoa cho Đức Phật, rồi từ đó phát triển thành một loại hình nghệ thuật độc đáo từ thế kỷ 15, với nhiều phong cách và trường phái. Nghi thức dâng hoa (kuge) được Ono no Imokodu bắt nguồn từ Trung Hoa du nhập vào Nhật Bản vào đầu thế kỷ thứ 7. Ngoài ý nghĩa dâng cúng trong tôn giáo ra, không có bất cứ tài liệu nào về hình thức cắm hoa có hệ thống ở Nhật Bản trước khoảng cuối thế kỷ 15. Giữa thế kỷ 15, cùng với sự trỗi dậy của những phong cách cổ điển đầu tiên, Ikebana dần trở thành một bộ môn nghệ thuật đặc trưng cho tôn giáo, nhưng vẫn giữ lại được tính tượng trưng và ý nghĩa triết học.

a4ed4d1b32c8686296adf66b0f5797e1

Đến thế kỷ 16, 17, trường phái Ikenobo vẫn còn thịnh hành nhưng rất nhiều trường phái rikka (cách cắm hoa khá tỉ mỉ phản ánh sự vĩ đại của thiên nhiên) đã ra đời và phát triển mạnh mẽ dưới sự bảo trợ của các nhà quý tộc.

Đến cuối thế kỷ 16, một hình thức cắm hoa mới ra đời gọi là nageire, được sử dụng trong trà đạo với phong cách mộc mạc, bình dị, thanh tao. Vào cuối thế kỷ 17 hình thức cắm hoa của giới quý tộc và thầy tu đã đổi thay hoàn toàn, và xuất hiện thêm trường phái cắm hoa shoka hay seika ( hoa sống ). Trường phái Shoka  là sự kết hợp phong cách thể hiện giá trị hùng vĩ của rikka với tính mộc mạc, đơn sơ của nageire và cho đến cuối thế kỷ 18 trở thành phong cách cắm hoa phổ biến nhất.

Sau thời kỳ Minh Trị 1868, Ikebana nhất thời bị lấn áp bởi khuynh hướng ủng hộ văn hóa phương Tây khá sâu sắc. Tuy nhiên nó đã tái sinh mạnh mẽ vào cuối thế kỷ 19 và phát triển cho đến tận ngày nay, và càng có nhiều trường phái cắm hoa mới tiếp tục xuất hiện. Ngày nay, có khoảng hơn 3000 trường phái Ikebana ở Nhật Bản, với từ 15 đến 20 triệu người theo đuổi,  hầu hết là phụ nữ có độ tuổi từ 18 đến 26.  Một số phong cách phổ biến là Ikenobo, Ohara và Sogetsu, với mỗi phong cách thu hút khoảng 3 triệu người. Hiện nay vẫn còn phong cách cắm hoa rikka và shoka, cũng như nhiều phong cách cắm hoa khác hiện đại hơn.

nn_4

Tình yêu với thiên nhiên của người Nhật trong Ikebana

Sự phát triển mạnh mẽ đạt đến đỉnh cao của nghệ thuật cắm hoa Ikebana có thể được lý giải bởi tình yêu của người Nhật đối với thiên nhiên rất sâu sắc. Mọi người có lẽ ai cũng yêu thích vẻ đẹp của thiên nhiên được nhưng với người Nhật, người ta thật sự nâng niu, yêu quý và hiểu rõ giá trị của thiên nhiên đối với con người, và tình yêu thiên nhiên của người Nhật sâu sắc đến nỗi gần như trở thành một loại tôn giáo. Người Nhật luôn cảm thấy có một mối liên hệ, gắn bó mật thiết với môi trường xung quanh, và trong đời sống hiện đại, sự đô thị hóa mạnh mẽ với đường nhựa, bê tông ở khắp nơi thì họ vẫn cố gắng tạo một chút không gian thiên nhiên cho riêng mình. Các ngôi nhà ở Nhật thường luôn có một khoảng xanh với những bóng cây mát rươi hoặc những bụi hoa đầy màu sắc. Các du khách nước ngoài khi đến Tokyo thường hay bất ngờ khi thấy những bình hoa rât đẹp với một hoặc nhiều bông hoa treo trên xe, ở các cạnh của kính chắn gió.

3924677333_6d4b2f449f_b

Về cơ bản, Ikebana không chỉ đơn giản hướng đến việc đưa không khí thiên nhiên vào trong ngôi nhà, mà còn muốn cho thấy cả một thế giới thiên nhiên bao trùm thông qua tạo ra một mối liên kết chặt chẽ giữa ở trong nhà và ngoài trời. Nếu như người phương Tây luôn luôn tập trung vào màu sắc và số lượng của vật liệu, hướng sự chú ý vào vẻ đẹp của các loại hoa thì người Nhật Bản lại thiên về các đường nét của cách sắp đặt, bố cục và theo họ,  để phát triển nghệ thuật cắm hoa thì sử dụng bao gồm cả cành, cuống, lá cũng như hoa. Theo đó, nguyên liệu dùng cắm hoa không chỉ giới hạn vào màu sắc mà còn có vẻ đẹp của hình dáng lá và hoa. Ngay cả khi chỉ được sử dụng một loại hoa duy nhất thì người cắm hoa cũng cố gắng để biến bình hoa đó thành một biểu tượng hoàn hảo của thiên nhiên.

Ikebana_269183

Trong cắm hoa, luôn cần tới sự hiểu biết về thời gian vì cắm hoa còn phải biểu hiện được thời gian, tháng, mùa, cũng như sự tăng trưởng liên tục của vật liệu sử dụng. Thí dụ như quá khứ thì phải dùng hoa nở hết, trái cây khô hay lá cây khô; hiện tại thì dùng hoa nở nửa chừng hay lá cây hoàn hảo còn với tương lai thì dùng nụ hoa, nụ lá để hứa hẹn sự tăng trưởng sắp tới.

Bên cạnh đó, sự cân nhắc về vật liệu cắm hoa cũng cần phải đi đôi với cách sắp đặt, trình bày: Mùa xuân thì yêu cầu cách sắp đặt đầy sức sống với những đường cong biểu hiện sinh lực. Mùa hạ thì có cách sắp đặt tỏa ra và tràn đầy. Mùa thu thì cách sắp đặt mỏng và thưa thớt hơn. Còn mùa đông thì có cách xếp đặt đượm buồn và lặng yên hơn.

ikebana-moribana

Phương pháp cắm hoa phải mang tính tượng trưng, nhưng một số hình dáng của hoa, cành, lá lại phải được hòa hợp với phong tục, tập quán và văn hóa của địa phương. Vào những ngày quốc lễ, sẽ có một số phương thức cắm hoa sẵn trước. Còn vào các dịp lễ hội, nghi lễ gia đình thì có thể bị coi là không chuẩn bị đầy đủ nếu cách cắm hoa  không phù hợp và không trưng bày đúng loại hoa. Một số gợi ý nho nhỏ như: Hoa cúc trắng thường là dành ngày tết đầu năm, trong khi tới ngày Tết búp bê (mồng 3 tháng 3) thường dùng hoa đào, và loài hoa diên vĩ (iris) thì dành cho ngày Tết con trai (mồng 5 tháng 5).

Với tình yêu và sự trân trọng lớn lao dành cho thiên nhiên của người Nhật Bản, nghệ thuật cắm hoa Ikebana dường như đã trở thành một tronng những tinh hoa của văn hóa Nhật Bản và rất được nhiều người yêu thích. Hiện nay, có rất nhiều  trường dạy nghệ thuật cắm hoa Ikebana đã xuất hiện ở khắp nơi trên thế giới.

Đình Quí (tổng hợp)

Bài viết liên quan

Tìm hiểu về các loại trà ướp hoa truyền thống của Việt Nam

8 lý do để bạn chọn ngói đỏ chất gốm terracotta cho mái lợp ngôi nhà

Biến những đồ gốm sứ cũ thành vật trang trí đẹp mắt