Huyền thoại về Tử Sa

Nghệ thuật ấm Tử Sa là 1 trong 4 quốc bảo của Trung Quốc và nổi tiếng ở nhiều quốc gia khác trên thế giới với những huyền thoại như có thể pha trà không cần trà, lưu trà 5 ngày không hỏng,… đặc biệt là những chiếc ấm được tạo hình tinh xảo luôn luôn mê hoặc những trà nhân. Người sành trà không thể không có bộ ấm tử sa Nghi Hưng để thưởng ngoạn. Nhưng có lẽ ít ai biết rằng loại đất đặc biệt để chế tác nên những chiếc ấm Tử Sa quý giá này cũng có những huyền thoại rất thú vị, hãy cùng DIVA Gốm Sứ tìm hiểu nhé.

am tu sa2 Ấm Tử Sa từ Huyền thoại đến Đời thực

Ấm Tử Sa được xem là 1 trong 4 quốc bảo của Trung Quốc

Huyền thoại về đất Tử Sa

Không có tài liệu nào khẳng định được những chiếc ấm Tử Sa đầu tiên ra đời khi nào, song điều chắc chắn là nó đã xuất hiện từ rất lâu, song hành với đời sống của trà. Ấm uống trà ra đời từ thời Minh, nên ấm Tử Sa không thể có trước giai đoạn ấy, tuy nhiên từ thời Đường – Tống, trà nghệ đã rất thịnh hành và trà nhân đương thời dùng oản (bát) và trản (bát nông) để thưởng trà, đấu trà.

Ở huyện Vô Tích – Hàng Châu có một truyền thuyết còn lưu truyền cho đến nay: Phạm Lãi, người tình của nàng Tây Thi chính là người đã chế tạo ra những trà cụ Tử Sa đầu tiên từ hơn 2000 năm trước. Và với công lao dạy dân làm trà cụ, nuôi cá, nuôi ngọc trai, canh tác nông nghiệp nên ông đã được người dân Vô Tích tôn làm “Thần tài – Chu công” và thờ cúng ông vào ngày 2 và 16 âm lịch hàng tháng.

Đất-chu-sa-

Tổng quan các loại Đất Tử Sa

Một truyền thuyết khác nhằm tôn vinh ấm Tử Sa kể rằng có một nhà sư kỳ dị khi đi ngang qua thôn Nghi Hưng đã rao lớn “Ai mua phú quý không?”. Chẳng ai quan tâm đến lời rao ấy ngoại trừ một ông già bần hàn. Và nhà sư đã dẫn ông lên vùng núi Tinh Sơn, đá chân xuống đất rồi biến mất. Ông lão nọ bèn đào sâu xuống tìm “phú quý” và nhờ đó ông gặp lớp đất ngũ sắc đặc biệt là Tử Sa.

Dã sử về chùa Kim Sa ở Nghi Hưng lại khẳng định rằng chính vị hòa thượng trụ trì chùa vào thời Minh có tên Ngô Nghĩa Sơn là người đầu tiên chế tạo ra độc ẩm quý hiếm từ đất Tử Sa để dùng.

Cung Xuân – người nâng việc chế tác ấm Tử Sa lên nghệ thuật

Bên cạnh những huyền thoại, truyền thuyết về Tử Sa, cũng không thể không kể đến người nghệ nhân đã có công nâng việc chế tác ấm Tử Sa lên mức nghệ thuật, lưu danh sử sách chính là Cung Xuân. Ông là người đã sáng tạo cách dùng muỗng đong trà làm cốt rồi lấy tử sa đắp lên nặn thành những chiếc ấm trà đẹp, khởi thảo những trang đầu cho lịch sử ấm tử sa Nghi Hưng. Những chiếc ấm do Cung Xuân chế tạo được người đời ca tụng bởi cái “thần” của ấm, bởi ông khéo léo dụng được nét mờ ảo của chất tử sa tạo cảm giác cho người thưởng lãm thấy ấm Cung Xuân như một cổ khí linh thiêng.

chuyen-de-am-tu-sa-29

Một chiếc ấm Tử Sa do Cung Xuân chế tác

Khi nhà Minh sụp đổ vào giữa thế kỷ 17, rất nhiều trung thần đã rời bỏ Trung Nguyên chạy xuống các nước vùng Đông Nam Á. Theo chân họ, ấm Tử Sa Cung Xuân cũng vượt biển xuống phía nam.

Sau Cung Xuân, vào những đời sau có Thời Đại Bân đã “lãng mạn hóa” loại sản phẩm tưởng như vô tri vô giác này. Cùng với Cung Xuân, Thời Đại Bân cũng được người đời tôn lên hàng danh gia chế tác Tử Sa. Tiếp theo họ còn các đại gia khác: Đồng Hàn, Triệu Lương, Viên Tích v.v… đã đưa nghệ thuật ấm tử sa Nghi Hưng vang danh Trung Quốc và đã đạt tới thời kỳ cực thịnh trong suốt thế kỷ 17 và 18. Cho đến ngày nay, trà cụ tử sa vẫn được xem là loại trà cụ danh tiếng làm mê hoặc những trà nhân.

dai-de-bich-580x325

Bộ ấm đại đề bích của Cố Cảnh Châu

Vân Nguyễn (Tổng hợp từ Internet) 

Bài viết liên quan

Gốm Đông Triều – Những nét đẹp văn hóa xứ than

Những loại đất nguyên liệu làm ấm Tử Sa

Sơ lược về gốm sứ Trung Quốc